Migren nedir?
Migren, yineleyen başağrılarına neden olan bir başağrısı hastalığıdır. Migren başağrısı genelde şiddetlicedir fakat hafif ağrılar da yaşanabilir. Ağrı sırasında, şart değilse bile birçok hastada başı oynatmak, ışığa veya yüksek sese maruz kalmak ağrıyı arttırır. Ağrı sırasında mide bulantısı hatta bazen kusma olabilir. Ağrı çoklukla zonklayıcı, çoğu hastada da tek taraflıdır. Ağrı kesici alınmadığında 4 saat ile 3 gün arası bir süre devam eder.
Migren neden olur?
Migren genetik zeminde ortaya çıkan bir hastalık olmakla birlikte migrenli bireyin çocuğunun mutlaka migrenli olacağı anlamına gelmez. Keza, migrenli kişinin anne veya babasında da migrenli birey bulunma ihtimali %60 dolayındadır. Kız veya erkek çocuğa benzer şekilde taşınsa bile ilerde kız çocuğunda ortaya çıkma ihtimali, erkek çocuktakinden 3 kere daha fazladır.
Migrende ağrıyı doğuran nedir?
Migren atağı, ağdıran önce başlar aslında. Migreni tetikleyen, farkettiğimiz veya farketmediğimiz bir neden, beyinde anormal bir takım olaylar zincirini başlatır ve bu olaylar, beyin zarında ve beyin zarı damarlarında mikropsuz, bir çeşit iltihaplanma ile sonuçlanır. Bu iltihaplı yapılar da, zonklayıcı, başın hareketiyle artan ağrıya neden olur.
Migren neden kadınlarda daha sık görülür?
Migren hastalığı, genetik yatkınlık olarak kadın veya erkek gözetmese de, kadınlık hormonları, migren ağrılarının ortaya çıkışında oldukça önemlidir. Bu hormonal dalgalanma, kadınlarda erkeklerden belirgin derecede sık ortaya çıkışın ana nedenidir. Bu yüzden, çocukluk yaşlarında ve ileri yaşlarda kadın-erkek farkı azalırken, kadınların hormonal aktif olduğu yaşlarda kadınlarda migren atağı görülme sıklığı, 18 yaş ve üzeri kadınlarda her üç kadından birinde olacak denli sıklığa ulaşır.
Migren, doğumla birlikte başlar mı?
Migrenli kadınların büyük bölümünde doğum sonrası migren atakları eninde sonunda ortaya çıkar fakat doğumu izleyen gün de ataklar başlayabilir, 6 ay, bir yıl veya daha uzun bir süre sonra da başlayabilir ki bu atakların ortaya çıkışını geciktiren faktörlerden biri de emzirmedir.
Migrenin değişik türleri var mıdır?
Migrenin değişik türleri vardır. En sık olan migren türü “Aurasız migren” denen, sadece başağrısının olduğu migrendir. Aurasız migrene göre çok daha seyrek olan “Auralı migren” hastalığında ise ağrıdan hemen önce veya ağrıyla birlikte 5 ila 60 dakika kadar sürebilen, bir yanı, bir bölgeyi veya iki yanlı olarak etraf alanı görememe veya puslu görme, ışıklı noktalar veya dalgalanan çizgiler görme gibi görsel belirtiler algılanır. Aura denen bu belirtiler her migren atağında olmayabilir ve çoğu auralı migren hastasında bu auralı atakların sıklığı birkaç ayda birdir.
Oysa aynı hastada, auralı ataklardan çok daha sık olarak, genelde daha hafif başağrılı, aurasız ataklar olabilir ya da auralı atak dışında hiç başağrısı olmayabilir. Aura sadece görme belirtisi şeklinde olmayabilir. Beraberinde konuşmada tutukluk veya kelimeleri karıştırma, veya yüzde veya bir yanda kolda uyuşma da olabilir. Nadiren aura felç şeklinde olabilir ve bu felç durumu bir güne dek uzayabilir, ya da çift görme, şiddetli dengesizlik gibi auralar da olabilir.
Migren atağının geleceği anlaşılabilir mi?
Migrenli hastaların %40 kadarında ağrıdan dakikalar, saatler önce bir takım öncü belirtiler ortaya çıkabilir, örneğin boyunda bir gerginlik, huzursuzluk, ardarda esneme, tatlı yeme isteği gibi...
Migren ağrısının özelliği nedir?
Migren ağrısı kişiden kişiye ve hatta aynı kişide bile farklılıklar gösterebilir. Her migrenlide veya her atakta olmasa bile genellikle migren ağrısının özellikleri, genelde orta şiddette veya şiddetli ağrılar yaşanması, tek taraflı (örneğin bir göze veya başın bir yanına vuran) ağrıların da olması, ağrının zonklayıcı olması, ağrı sırasında öne eğilme veya başı hareket ettirmenin ağrıyı arttırması, ağrı sırasında ışıktan, sesten, hatta bazen kokudan bile rahatsız olma, ağrı sırasında mide bulantısı olabilmesidir ve ağrının ağrı kesici alınmadığında 4 ila 72 saat (3 gün) sürebilmesidir.
Başağrımın migren mi olduğunu nasıl anlayabilirim?
Migren ağrısı kişiden kişiye değişkenlik gösterir, hatta aynı kişide bile farklı migren ağrıları olabilir. Bunun için migrenin en karakteristik özellikleri bir test olarak kullanılmış ve %90 oranlarda bir doğrulukla migreni ayırdedebilmiştir. Bununla birlikte, bu testte migrenli çıkmamak migreninizin olmadığı anlamına da gelmez. Testi uygulamak için “SON ÜÇ AY İÇİNDE EN AZ İKİ KERE BAŞAĞRISI YAŞAMIŞ OLMAK” ve“AĞRILARIN RAHATSIZ EDİCİ AĞRILAR OLMASI” koşulu var. Eğer ağrılar bu şekilde ise aşağıdaki 3 sorunun herhangi iki tanesine veya üçüne de “EVET” diyorsanız çok büyük ihtimalle migrenlisiniz demektir. 3 soru testi denen testin soruları şunlar
1) Başağrınız sırasında kimi zaman mide bulantısı veya midede rahatsızlık yaşadınız mı
2) Başağrısı sırasında hiç ışıktan rahatsız oldunuz mu
3) Başağrısını nedeniyle 1 gün kısıtlılık yaşadınız mı (işte, okulda, aktivitelerde)
Migren tetikleri nelerdir?
Migren çok farklı ve çeşitli tetikleyicilerle tetiklenebilir. Her migren hastasının tüm migren tetikleriyle tetiklenmesi gerekmez, hatta aynı tetikleyici bazen tetikleyip bazen tetiklemeyebilir, bazen birkaç tetikleyici neden bir araya geldiğinde migreni tetikleyebilir. Kadınlarda önde gelen tetikleyici adet olup genelde de adetten birkaç gün önce migren gelir fakat adet sırasında ya da bitiminde de migren gelebilir.Kadın olsun erkek olsun diğer tüm migrenlilerde önde gelen tetikleyiciler hava değişimi (rüzgar, lodos), açlık, fazla uyku veya az uyku, güneş, stres, heyecan hatta bazen ani sevinç, yorgunluk (özellikle çok yorucu sporlar), mayalı içkiler (özellikle kırmızı şarap ve bira) olmakla birlikte gıdalar da tetikleyici olabilir. Ayrıca, doğum kontrol hapları, dikkat eksikliğine karşı kullanılan konsantrasyonu arttırıcı ilaçlar, uyanık kalmak için kullanılan ilaçlar da migreni tetikleyebilir.
Migrenli bir insan nelerden kaçınmalıdır?
Her migrenli için tetikleyiciler aynı olmayabilir fakat genelleme yapacak olursak migrenli insanların kaçınması gerekenler (özellikle eğer ağrı tetiklediğini farkettilerse) düzensiz uyku (uykusuz kalmak veya alıştığından geç uyanmak), aç kalmak, rüzgarda dolaşmak, çok aydınlık ortamlarda güneş gözlüksüz dolaşmak, sabah duş alıp dışarı çıkmak, kardiyo sporları denen efor harcatan sporlar olarak sayılabilir.
Migren ağrısını nasıl dindirebilirim?
Migren ağrısına ilaç kullanmadan yapılacak şeyler başa buz dolu torba koymak (veya soğuk suyun altına başın tutulması), boyna sıcak uygulamak veya boyun masajı, karanlık sessiz bir ortamda uyumaya çalışmak ve uyumak olabilir. Ağrıyı dindirmek için kullanılacak ilaçlar ise temelde iki gruptur, ağrı kesiciler (parasetamol grubu ilaçlar, antiromatizmal ağrı kesiciler veya diğer ağrı kesici grubu ilaçlar) veya yalnızca migren ağrısını durduran triptan ve ergotamin içeren Migren Atak İlaçları.
Migren tedavisi olan bir hastalık mıdır?
Migren tedavisi olan bir hastalıktır. Migrenin tedavisinin olmadığı inancı, çok az kimsenin migren tedavisi görmesinden kaynaklanır. Örneğin ülkemizde 2008 yılında yapılan çalışmada migren tedavisi gören (ağrı kesici dışında, migrenin ortadan kalkması için tedavi gören) migrenlilerin oranı %5’in altında bulunmuştur. Bu hatalı algının bir diğer nedeni de, tedavi gören migrenlilerin de çoğunlukla yetersiz ilaç ve dozlarla tedavi görmüş olmalarıdır. Doğru ilaç(lar) ve doğru doz(lar)la çoğu migren hastasının atakları kaybolur veya kayda değer oranda seyrelir ve bu tedavinin hayat boyu uygulanması tabi ki gerekmez. Migren tedavisi 6 aydan kısa olmamakla birlikte bir veya birkaç yıl süreli olabilir.
Migren tedavisinde kullanılan ilaçlar nelerdir?
Migren tedavisinde kullanılan ilaçlar değişik ilaç gruplarına aittir. Kimi sadece migren tedavisi için endikasyonlu olup kimi depresyon ilacı, kimi epilepsi ilacı, kimi ise tansiyon ilacıdır. Bu ilaçların ortak özelliği migren hastalığına iyi gelmeleridir.
Migren tedavisinde ilaç dışında uygulamalar nelerdir?
Migren tedavisinde ilaçlar dışında veya ilaçların yanı sıra başka tedaviler de uygulanabilir. Örneğin Botox tedavisi, kronik migren denen, ayda 15 gün veya daha sık başağrısı çeken migrenlilerin tedavisinde kullanılır. Akupunktur, migren ağrısı üzerine iyi gelebilmekle birlikte kalıcı etkinliği yüksek olmayıp sık uygulama gerektirmesi nedeniyle pratik bir tedavi yöntemi değildir. Büyük Oksipital Sinir Bloğu denen bir sinir bloğu yöntemi de yine kronik migren tedavisinde ek yöntem olarak kullanılabilmektedir.
Baş ağrısının bir sorun olması, kronik hale gelmesi için ne insanın başının ne kadarda bir ağrıması gerekir?
Kronik demek için en az üç aydır, ayda 15 gün veya daha fazla ağrısının olması gerekir. Ama dört saatten uzun baş ağrıları çekiyorsa ve ayda iki ve daha fazla baş ağrısı yaşıyorsa tedaviyi gerektirir. Çünkü bir kişi ayda beş günden fazla ağırı kesici alırsa, ağrıları sıklaşır. Eeğer bir migrenli ayda 10 gün ağrı kesici alırsa her gün migren atakları olur. Bağımlılık gelişir. Türkiye’de doğurganlık yaşındaki kadınların 3’te biri migrenli. Migren hastalarının yüzde 8.5’u da çok sık ağrı kesici ilaç kullandığı için her gün baş ağrısı çekiyor. Müthiş büyük bir grup!
Ayda bir kere, iki ayda bir kere başı ağrıyanlar ne oluyor peki? Onların tedaviye ihtiyacı yok mu?
Eğer dört saatten daha uzunsa, yarım baş ağrısı varsa ve orta şiddette ve şiddetli ağrısı varsa bir doktora başvurmalıdır. Çünkü bu ağrılarının nedeni migren olabilir. Migrenin ağrı kesiciler dışında çok daha etkili ilaçları var. Migrenlilerin hepsinin kullanması gereken bu ilaçları Türkiye’de kimse bilmiyor. Migrenlilerin ancak yüzde 2.5’u kullanıyor. Batılı ülkelerde bu oran yüzde 80 veya 90’lara çıkarken bizde sadece yüzde 2.5. Migren hastaları migren ilaçlarının varlığından habersiz. Bazen hekimler de haberdar değil..Bu ilaçlar migrene özel olduğu için eczacılar “Bunu al kullan” demezler. Bu ilaçları doktorların önermesi gerekir ama onların da bir kısmı bilmediği için migreni olanlar migren ilacı kullanmıyor. İnsanlar engelli olarak yaşıyor bu yüzden. “Benim başım ağrıdığında iki gün yatarım. İşten güçten, sosyal hayattan elimi eteğimi çekerim” diyenlerin sayısı çok. Oysa migrene özgü bir ilaç alıdığında muhtemelen bu ağrı yarım saat içinde geçebilir. Bunu keşfettiğinde insanlar geçmiş yıllarına acıyorlar.
İlaçlar nasıl baş ağrısı yapıyor? Başımızın ağrısı geçsin diye içiyoruz ilaçları…
Toplumumuzda aşırı ilaç kullanımına bağlı gelişen baş ağrıları, hastaların kendi başlarına bilinçsizce ilaç almaları sonucu oluşuyor. Özellikle migrenli insanlar eğer sık ilaç kullanıyorlarsa bağımlılık gelişiyor ve bu kez de ilaç almazlarsa başları ağrımaya başlıyor. Mesela migrenli bir kişi her gün güçlü bir ağrı kesici alıyor, bu ilacı aldığında da baş ağrısına iyi geliyor. Fakat bir veya birkaç gün ilaç almazsa başı tekrar ağrımaya başlıyor. Hasta sanıyor ki ağrısı giderek şiddetleniyor ve bu ilaç ona yeterli gelmiyor. Halbuki vücut bu ilacı istediği için baş ağrısı doğuruyor. Yani bağımlılık mekanizması işliyor. Nasıl ki içki içmediğinde bir alkoliğin eli titrerse, ilaç bağımlısı insanlar da ilacı almadıklarında başları ağrıyor. Size ilginç gelebilir ama çok yaygın bir durum.